Inloggen
Abonneren
Contact
Lezen en inleven
Leesplezier van kinderen, en het gebrek daaraan, staat volop in de belangstelling. Naast het feit dat lezen goed is voor de taalontwikkeling en de schoolresultaten, wordt er ook verwezen naar de positieve effecten op de sociale ontwikkeling van leerlingen.
Met name op het gebied van inlevingsvermogen, het kennismaken met andere werelden en het innemen van andere perspectieven (Boerma & Leygraaf, 2020). Ook Kinderboekenambassadeur Manon Sikkel wil tijdens haar ambassadeurschap alle aandacht richten op diversiteit en inclusiviteit. En dat betekent volgens haar dat schrijvers, illustratoren, uitgevers en iedereen die bezig is met leesbevordering erop letten dat kinderen niet alleen zichzelf kunnen herkennen, maar ook elkaar. En dat elk kind zichzelf kan herkennen in de personages in kinderboeken. Dat er ruimte is in kinderboeken voor grote, kleine, dikke, dunne, slimme, grappige, sportieve, onsportieve, gelovige kinderen van alle kleuren, vormen, maten en talenten. En dat er ook nog meer oog moet zijn voor stereotypen. Zodat gemene juffen niet altijd dik, oud en lelijk zijn en de lieve mooi, dun, jong en vaak blond. Dat jongens met een bril niet per definitie de slimsten van de klas zijn, een dik meisje niet lui is en een roodharige niet altijd gepest wordt. Dat er ruimte komt voor jongens die hun teennagels rood willen lakken en meisjes die twee vaders hebben of drie moeders. Sikkel: ‘Lezen brengt ons samen, dat betekent ook dat iedereen welkom is en iedereen het gevoel heeft dat hij of zij ertoe doet.’
Nieuwe werelden
Boeken helpen je leerlingen daarnaast ook om nieuwe werelden te ontdekken. Door het lezen van of het luisteren naar verhalen ontmoeten je leerlingen mensen en ideeën uit andere omstandigheden of andere tijden. Een voorbeeld hiervan is boek Het werkstuk (of hoe ik verdween in de jungle) door Simon van der Geest. Het boek heeft een pakkende kaft met moderne illustraties en vrolijke kleuren. Het boek gaat over een meisje, Eva, dat hoopt haar biologische vader te vinden in Suriname naar aanleiding van haar werkstuk voor biologie. Het boek is levensecht beschreven doordat Van der Geest voor dit boek het land zelf heeft bezocht. Tijdens zijn reis naar Suriname werd hij betoverd door de prachtige jungles van Paramaribo en de verhalen van de lokale bewoners. Hij beschrijft op een interessante manier over de essentie van het leven, onder andere vriendschap en geeft kinderen een bredere blik op andere culturen en identiteiten.
Boeken helpen je leerlingen om nieuwe werelden te ontdekken
Lezen om te begrijpen
Lezen is ook een manier om de gedachten en gevoelens van andere mensen te leren begrijpen. Om een verhaal te kunnen volgen, moet je snappen wat de verhaalpersonages denken en voelen en waarom ze zich op een bepaalde manier gedragen. Dit doet de lezer door zich in hun gedachten en emoties te verplaatsen (Boerma, 2016). Ook spiegelt de lezer zichzelf aan de personages en ontdekt welke overeenkomsten en verschillen er zijn. Deze vaardigheden neemt de lezer mee in de realiteit van alledag. Lezen is dus in feite een oefening in het begrijpen van jezelf en van andere mensen, waardoor mensen empathie en inlevingsvermogen, ontwikkelen (Dodell-Feder & Tamir, 2018).
Een mooi voorbeeld hiervan is het boek Justins rivaal van Lydia Rood, uitgegeven door Leopold. Justin wordt gepest doordat hij flink is. De schoolarts raadt hem aan om minder te snoepen en meer te bewegen. Dat wil Justin wel, maar geld voor een hobby als Urban-dansen heeft zijn moeder niet. Thuis heeft hij het niet makkelijk. Zijn moeder spreekt nauwelijks Nederlands en is getraumatiseerd door haar ervaringen als vluchteling vanuit Rwanda. Maar dan ontdekt hij dat Danilo, die hem treitert, het thuis heel erg zwaar heeft. Justin besluit hem te helpen. Een prachtig, met gevoel geschreven boek. In krachtige zinnen, waarin geen woord te veel staat. Het verhaal is geschreven naar een idee van Jason (10 jaar). Lydia Rood kwam wekelijks in zijn klas dankzij de Schoolschrijver.
Spiegels en vensters
Als we willen dat kinderen leren om zich in anderen te verplaatsen en om open te staan voor andere perspectieven, dan is het noodzakelijk dat de verhalen zowel spiegels als vensters bieden. Een verhaal dient als spiegel als een kind zichzelf erin kan herkennen. Dit leidt tot een gevoel van zelfwaardering en eigenwaarde. Naast spiegels zijn er ook vensters nodig. Deze vensters zijn verhalen die een nog onbekende wereld tonen of een nieuw denkbeeld. Zodat kinderen hun eigen plek in die wereld kunnen vinden en tot verbinding komen met anderen. De verhalen in Het Kattenmannetje van Janneke Schotveld, een bundel moderne sprookjes, bieden zowel spiegels als vensters. Het boek is uitgegeven in 2019 door Holkema & Warendorf en geschreven in de vlotte, humoristische stijl die we van de auteur gewend zijn. Meisjes zijn stoer en standvastig en een rolstoel hoeft geen obstakel te zijn. Zelfs niet als je voor de lange trap voor het paleis staat om te solliciteren als gezelschapsdame voor de rijke sjeika. En als twee koninginnen graag samen een kindje willen, dan benaderen ze hiervoor de enige ooievaar die nog ouderwets kindjes bezorgd. Ieder verhaal is geïllustreerd door een bekende illustrator zoals Georgien Overwater, Milja Praagman en Annet Schaap.
2 leestips
Pieter Koolwijk, Prutje (Lemniscaat, 2018)
Hens werkt, net als zijn vader, moeder en zus, van vroeg tot laat in de smerige, gevaarlijke fabriek voor een hongerloon. Het enige lichtpuntje is Walm, zijn broertje dat niet met de rest kan meekomen. Op een dag heeft Hens er genoeg van hij loopt weg. Walm loopt achter hem aan en er sluit al snel een eigenwijs meisje bij hen aan. Zij heeft gehoord van een land waar alles veel mooier is. Een verhaal over twee werelden die mijlenver uit elkaar liggen.
Janneke Schotveld, Superjuffie in Australië (Van Holkema & Warendorf, 2021)
Juf Josje en Hakim hebben gespaard voor een reis naar Australië. En nu is het zover! Ze gaan een week helpen in een koalaopvang en daarna nog twee weken genieten van de rust en de natuur. Zónder kinderen, want die mogen deze keer echt niet mee. Toch raakt Superjuffie verzeild in een gevaarlijk avontuur. En de kinderen zijn er toch bij, ook al zitten ze veertienduizendzevenhonderddrieënnegentig kilometer verderop. Hoe kun je elkaar helpen?
Literatuurlijst
• Lees en leef je in! JSW maart 2020. Inouk Bourma en Monique Leygraaf.
• Boerma, I. (2016). Setting the scene for story engagement: On determinants of primary school children’s reading enjoyment and comprehension. [Proefschrift]. Vrije Universiteit Amsterdam.
• Dodell-Feder, D. & Tamir, D. I. (2018). Fiction reading has a small positive impact on social cognition: A meta-analysis. Journal of Experimental Psychology General, 147(11), 1713-1727.
